طراحي
و توسعه مدل مکاني تخمين تخريب ساختمان ها برای مديريت فاز پاسخگويي
زلزله در محيط
Web-based GIS
ارائه کننده: مريم
صيدی- کارشناس ارشدGIS
اداره هماهنگي شوراهای کاربران
GIS-سازمان نقشهبرداری کشور
پس از
وقوع بحراني، مانند؛ زلزله، تخميني سريع از وسعت و ميزان خسارات ايجاد
شده (بخصوص در مناطق شهری)، يکي از نيازهای ضروری برای تصميمگيری و
برنامهريزی اوليه پاسخگويي به بحران ميباشد. در ميان عوارض شهری،
اطلاع از وضعيت ساختمان ها برای مديران بحران و تصميمگيران، از اهميت
ويژهای برخوردار است. زيرا که ساختمانها، به عنوان سرپناه، محل
فعاليتهای اداری، تجاری، اقتصادی، و ...، و بطور کلي، مرکز تجمع
نيروهای انساني، پارامتر مهمي برای ارزيابي وسعت حادثه به حساب ميآيد.
بنابراين، طراحي مدلي برای تخمين سريع ميزان تخريب ساختمانها پس از
زلزله، از نيازهای ضروری پاسخگويي زلزله ميباشد، که موضوع اصلي بخشي
از فعاليتهای تحقيقاتي مربوط به مديريت بحران زلزله را به خود اختصاص
داده است.
از طرف ديگر، در
زمان پاسخگويي به بحران، سازمانهای بسياری درگير ميشوند. در اختيار
داشتن اطلاعات دقيق و بهنگام و اطلاع از وضعيت بحران و فعاليت های ساير
سازمانها، سبب مي گردد که، مديران سازمانها بتوانند تصميمات مناسبي را
در پاسخگويي زلزله اخذ کنند. به طوري که، ضمن هماهنگي با يکديگر متناسب
با نيازهای مديريت بحران و بر اساس استفاده بهينه از منابع و امکانات
موجود باشد. از آنجا که بيشتر اين اطلاعات ماهيتي مکاني دارند، سيستم
اطلاعات جغرافيايي(GIS)، با قابليتهای اخذ، ذخيره سازي، تغيير و تحول، آناليز،
مدلسازي و نمايش داده های مكاني و غير مكاني، ميتواند ابزاری مناسب،
برای پشتيباني تصميمگيريها در مديريت بحران باشد.
مطالعات نشان ميدهد که بيش از
%90 مناطق شهری و روستايي ايران دارای ريسک بالا نسبت به زلزله
ميباشد. زلزله شناسان وقوع زلزلهاي شديد را در تهران، پايتخت ايران،
پيش بيني مي نمايند. به جهت وسعت شهر تهران و تنوع عوارض آن، برنامه
ريزی برای پاسخگويي به زلزله امری ضروری است. با توجه به اين مسأله،
اين تحقيق، به بررسي و شناخت نيازمنديهای مجموعه مديريت بحران زلزله
شهر تهران از ديدگاه GISپرداخته
است. نتايج اين شناخت مشخص کرد که يکي از مشکلات مهم در پاسخگويي زلزله
در شهر تهران، عدم وجود مدلي مکاني برای تخمين تخريب عوارض شهری، در
اثر زلزله است. با توجه به اهميت اطلاع از وضعيت ساختمانها پس از
زلزله، در اين تحقيق، مدلي مکاني برای تخمين تخريب ساختمانها
(BDEM) در اثر زلزله به کمک GIS طراحي و توسعه داده شد.
BDEM، بر مبنای محاسبه و مقايسه بين مقاومت ساختمان و نيروی
واقعي زلزله، وارده به هر ساختمان و توسعه داده شده است. اين مدل وضعيت
ساختمانها را پس از زلزله، به سه دسته: ساختمانهای سالم، ساختمانهای
تخريب شده و ساختمانهايي که مي بايست تخليه شوند، تقسيم ميکند.
از آن جایي که داده
های ورودیBDEM ، از منابع مختلفي بايد وارد سيستم گردند، لذا،
Web-based
GIS، ابزار مناسبي جهت به اشترک گذاری داده های مورد نياز
مدل برای مديران و تصميم گيران مي باشد. بنابراين، BDEM، تحت Web-based
GIS پيادهسازی گرديد. از طرف ديگر، Web-based
GIS، ابزار مناسبي جهت تبادل و به اشتراک گذاری اطلاعات
(به عنوان يک نياز اصلي مديريت بحران) است. بنابراين، بخشي ديگر از اين
تحقيق، به طراحي واسط کاربر يک نرم افزار پايه Web-based
GIS، به نام(EDM) برای مديريت پاسخگويي بحران، ميپردازد.
مدل تخمين تخريب ساختمانها (BDEM)، درEDM پياده سازی شده است، که در اجرای آن از
دادههای منطقه 10 شهرداری تهران، به عنوان منطقه مطالعاتي، استفاده
شده است.
پيادهسازی
BDEM درEDM و نمايش نتايج آن، سبب مي شود که مديران سازمانها
بتوانند، با توجه به وسعت، شدت و نوع خسارت وارده به ساختمان ها، در
منطقه زلزله زده و آگاهي از توزيع و تراکم ساختمانها در هر دسته، به
تعيين سطح بحران بپردازند. همچنين، با قرار دادن لايه های اطلاعاتي ساختمان ها
پس از زلزله، درکنار ساير لايه های اطلاعاتي، مانند: بيمارستانها، محل
های اسکان، پارکها، جادهها و...، به اولويتبندی ارائه خدمات پاسخگويي
به مناطق آسيب ديده، توزيع و اعزام نيروهای پاسخگو بپردازند. بنابراين،
مدل تخمين تخريب ساختمانها (BDEM)، سبب بهبود برنامهريزی و تصميمگيری اوليه برای
مديريت فاز پاسخگويي زلزله مي باشد. مسلما" الگوها و چارچوب های مناسب
برای جمعآوری اطلاعات دقيق از وسعت و ميزان خسارت، به عنوان نياز اصلي
مديريت بحران، به منظور برنامهريزی و تصميم گيری دقيق تر مطرح مي
باشد، که در تحقيقات آتي به آن پرداخته خواهد
شد.